Zwiedzanie
Willa nazywana była przez Gerharta Hauptmanna „Burg zu Schutz und Trutz” („zamek przeciw wrogom i wszelkim złym mocom”). Zaplanowana jako willa widokowa – rezydencja ulokowana jest na łagodnym, południowym zboczu na osi wschód–zachód w malowniczym otoczeniu.
Architekt Hans Grisebach stworzył budynek mieszkalny – typ wolno stojącego domu miejskiego, ale ulokowanego w wiejskim, górskim krajobrazie z wysokim na ponad 9 metrów reprezentacyjnym holem wejściowym jako elementem typowym dla jego architektury.
Budowę rozpoczęto w 25 czerwca 1900 roku, kiedy wkopano kamień węgielny, a ukończono w sierpniu 1901 roku. Koszt budowy: 201 tys. marek. W lutym 1902 roku rachunki za budowę wynosiły jeszcze około 55 tys. marek i były nadal nieuregulowane.
Projekt willi odznaczał się nowoczesnymi rozwiązaniami, takimi jak betonowe stropy, centralne ogrzewanie na koks oraz, nieco później, elektryczność.
Budynek charakteryzuje bogata ornamentyka oraz dbałość o detale, co jest typowe dla nurtu historyzmu. W willi Łąkowy Kamień można zauważyć elementy neorenesansowe na fasadach i neogotyckie we wnętrzu na parterze, które harmonijnie współistnieją.
Dodatkowo budynek posiada wszystkie elementy charakterystyczne dla projektowanych przez architekta willi – z loggiami lub wykuszami, z balkonami, potężnymi rozwiązaniami szczytowymi i okrągłymi wieżami z cebulastymi hełmami, z pokryciem dachówką i kamiennymi cokołami.
Czy budynek (i jego wnętrze) nosi wpływ Gerharta Hauptmanna?
Gerhart Hauptmann chciał mieć wpływ na projekt budowy willi, m.in. przekazał Hansowi Grisebachowi nieco szkiców swojej koncepcji, które ten w jakimś stopniu wziął pod uwagę. Jednak porównanie z innymi budynkami architekta pozwala wnioskować, że dla uzyskania oczekiwanego przez pisarza efektu Grisebach wyraźnie wykorzystał ze znanych sobie rozwiązań. Podobne jak w innych jego realizacjach są elementy języka architektonicznego. Wśród nich: asymetryczny plan parteru, elewacje z potężnymi, zdobionymi szczytami, wieże na planie koła, zastosowanie szerokiej gamy materiałów budowlanych, które nadają domom typową neorenesansową barwność. To typowe cechy neorenesansu.
Charakterystyczna jest też wysoka kompozycja elewacji – z prostokątnymi lub półkoliście zwieńczonymi oknami, z kutymi w metalu kratami o motywach roślinnych. Największe, zróżnicowane pod względem wielkości okna są w Hali Rajskiej, co budynkowi dodaje dynamiki.
Konstrukcja willi opiera się na solidnych granitowych fundamentach, które zapewniają stabilność i trwałość obiektu.
Dach, o skomplikowanej formie, pokryty jest czerwoną dachówką ceramiczną, a jego spadziste połacie są zdobione lukarnami i wykuszami, które nie tylko pełnią funkcję estetyczną, ale również praktyczną – umożliwiają wentylację i doświetlenie pokoi na poddaszu i strychu.
Otaczający willę park – zaprojektowany z myślą o harmonijnym współgraniu z architekturą, ale też z krajobrazem – był i jest pełen roślin, co podkreśla naturalne piękno tego miejsca. Wkomponowane w krajobraz tarasy, granitowe skały, staw, ścieżki i ławki wykonane z naturalnych materiałów oraz mała architektura ogrodowa to dodatkowe elementy przestrzeni otoczenia willi.
Wnętrza i wyposażenie
Już za czasów Gerharta Hauptmanna willa była nie tylko domem pisarza, lecz także centrum tworzenia, archiwum i muzeum, a także miejsce spotkań literatów, malarzy, muzyków i intelektualistów.
Ponieważ Hauptmann był zapalonym kolekcjonerem, cały dom zapełnił kolekcjami dzieł sztuki i rzemiosła oraz – oczywiście – książek, odzwierciedlającymi jego estetyczne i literackie zamiłowania. Willa Łąkowy Kamień istniała już od ponad 40 lat, gdy zbiory dzieł, replik, ale także zwykłego wyposażenia wnętrz zostały udokumentowane w 1942 roku w liczącym 252 strony tzw. katalogu legnickim („Liegnitzer Katalog”), zawierającym wykaz i opisy obiektów, autorstwa Wolfganga Schefflera.
Przestrzeń willi została zorganizowana w sposób, który sprzyja zarówno intymności, jak i spotkaniom towarzyskim. Centralnym punktem wnętrza jest przestronna sala Hala Rajska (Paradieshalle), z wysokimi na ponad 9 metrów sufitami oraz dużymi oknami, które wpuszczają naturalne światło, które pozwala podziwiać detale architektoniczne i polichromię. Ściany zdobią subtelne ornamenty, a przed laty były tu także obrazy i rzeźby. Hala Rajska obejmuje przestrzeń dwóch kondygnacji i łączy parter z pierwszym piętrem. Prowadzą na nie i na galerię schody z drewnianą balustradą. Tak rozbudowana klatka schodowa tworzyła strefę wykorzystywaną nie tylko przez domowników, ale też na przykład do przyjmowania gości.
Elementy konstrukcyjne
Historyzm jako styl architektoniczny przełomu XIX i XX wieku nie odzwierciedlał możliwości technicznych i wynalazków ówczesności. Wyraźną cechą była, nieraz nadmierna, koncentracja na ornamentach i symbolice. Przenoszono do projektów mieszczańskich domów formy zapożyczone z gotyckich czy renesansowych założeń obronnych.
Architekt willi Łąkowy Kamień wprowadził w strukturę budynku beton i stalowe elementy. Skrył je pod osłoną historyzującej formy. Użycie betonu w elementach nośnych, takich jak słupy i stropy, zapewniało konstrukcji odpowiednią nośność i elastyczność.
We wnętrzu została zastosowana konstrukcja arkadowa, sklepienia kolebkowe w pomieszczeniach bocznych i piwnicznych, a w tarasach tzw. strop Kleina, czyli strop płaski składający się z belek stalowych oraz płyt międzybelkowych z cegły pełnej, zbrojonych prętami stalowymi, z zaprawą cementową.
Sklepienia gwiaździste, jak to w pomieszczeniu dawnej biblioteki, nawiązują do tradycji gotyku. Mają jednak funkcję wyłącznie symboliczną i dekoracyjną, a nie konstrukcyjną.
Swoboda w stosowaniu stylów historycznych widoczna w architekturze willi Łąkowy Kamień to przykład eklektyzmu, próby tworzenia nowych wartości przy wykorzystaniu dawnych motywów. Celem było uzyskanie efektu różnorodności i dekoracyjności.
